УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд Монгол Улсын 2026 оны төсвийн тодотголтой холбоотойгоор гишүүд асуулт асууж, үг хэлж байна.
УИХ-ын гишүүн Л.Соронзонболд:
-2026 оны төсөвт тодотгол оруулах зорилго, саналуудтай танилцсан. Зарчмын хувьд дэмжиж байгаа. Одоогийн статистик мэдээллийг харахаар долдугаар сарын байдлаар төсөв хоёр их наяд төгрөгийн алдагдалтай явж байна.
Алдагдал юунаас болж үүсээд байна вэ гэдгийг харахаар төсвийн тэнцвэржүүлсэн орлогын гүйцэтгэл муу байсантай холбоотой. Ялангуяа татварын орлого муу байна.
Тиймээс цаашид орлогын төлөвлөгөө биелэх үү, ирэх хугацаанд орлого төлөвлөсөн хэмжээндээ хүрч, дахин алдагдал хүлээхгүй байх тооцоо, судалгаа байгаа юу гэдэг асуулт байна.
Сангийн сайд З.Мэндсайхан:
-Хоёрдугаар улирлын гүйцэтгэлээр төсөв 2.2 их наяд төгрөгийн тасалдалтай явж байна. Орлогын тасалдал юунаас үүдэлтэй вэ гэхээр нэг талдаа бид багш, эмч нарын цалингийн дутагдаж байгаа эх үүсвэрийг тавдугаар сард ачаалж гаргасан. Өөрөөр хэлбэл оны эцэст тавих ёстой байсан зардлуудыг урагш татах зохицуулалт хийсэн. Үүнээс шалтгаалаад мөнгөн хөрөнгийн урсгал дээр тодорхой хэмжээний ачаалал үүссэн.
Оны эцэс хүртэл ерөнхийдөө татварын орлогоо бариад гарчихна гэсэн төлөвлөгөөтэй байгаа. Бид 2026 оны төсвийг боловсруулахдаа 90 сая тонн нүүрс экспортолж, дундаж үнийг нь 70 ам.доллар байхаар тооцсон. Гэхдээ өнөөдрийн байдлаар зах зээлийн үнэ төсөвлөсөн хэмжээнд хүрээгүй, одоо 68 ам.доллар орчим байна.
Харин нүүрсний экспортын биет хэмжээ наймдугаар сарын байдлаар 80 сая тоннд хүрсэн. Он дуустал 100 сая тонн орчмыг экспортод гаргана. Ингээд бид төлөвлөсөн татварын орлогоо бүрдүүлж, төлбөрийн тэнцлээ хангаад гарчих боломжтой гэж харж байна.
УИХ-ын гишүүн Б.Уянга:
-Шатахууны нөөцийг нэмэгдүүлэхтэй холбоотой авч хэрэгжүүлж байгаа ажлын явцын талаар мэдээлэл авмаар байна.
Мөн татварын орлого буурсан нь худалдаа, үйлчилгээний салбарын уналттай холбоотой гэж харж байна. 15-16 жил худалдаа, үйлчилгээний чиглэлээр ажиллаж байгаа хүмүүс анх удаа зээлээ төлж чадахгүй нөхцөл байдалд хүрсэн талаар ярьж байна. Бараг КОВИД-ын үеэс ч илүү худалдаа, үйлчилгээний салбар уналтад орсон гэсэн мэдээлэл ирж байгаа.
Тэгэхээр худалдаа, үйлчилгээний салбар яг ямар шалтгаанаар уналтад орсон бэ? Цаашид ямар арга хэмжээ авч хэрэгжүүлэх вэ? Энэ салбарыг хэрхэн сэргээх вэ гэдэг дээр бодлогын түвшинд ямар төлөвлөлт, арга хэмжээ авч хэрэгжүүлж байна вэ?
Өнөөдрийн байдлаар 300 мянган м³ агуулах савны төслийг хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд энэ онд 150 мянган м³ савыг ашиглалтад оруулахаар төлөвлөж байна. Улмаар 2028 он гэхэд Монгол Улсын гурван сарын хэрэгцээний нөөцийг хадгалах боломж бүрдүүлэхээр ажиллаж байна.
Эдийн засаг, хөгжлийн яамны Макро эдийн засгийн бодлогын газрын дарга Б.Мөнх-Эрдэнэ:
-2026 оны байдлаар худалдаа, үйлчилгээний салбар уналттай гарч байна. Хамгийн их ажлын байр шингээдэг салбар хэдий ч энэ онд уналттай байгаа. Бидний тооцоо, дүгнэлтээр үүнд нөлөөлсөн нэгдүгээр хүчин зүйл нь инфляц байна.
Инфляц өөрөө худалдаа, үйлчилгээний салбарт гол нөлөөлөх хүчин зүйл болж байна. Инфляцад гадаад нөхцөл байдлаас шалтгаалсан шатахууны үнийн өсөлт, дотоод нөхцөл байдлаас шалтгаалсан мах, гурил, төмс зэрэг хүнсний бүтээгдэхүүний үнийн өсөлт нөлөөлсөн. Энэ нь цаашлаад худалдааны салбар агшихад нөлөөлсөн.
Цаашид эрэлт, нийлүүлэлтийн инфляцыг аль алиныг нь зохистой түвшинд барих нь чухал гэж үзэж байгаа. Нийлүүлэлтийн инфляц нийт инфляцын 60 хувийг эзэлж байна. Одоогийн төсвийн тодотгол болон төсвийн төслүүдэд нийлүүлэлтийн инфляцыг хязгаарлах чиглэлээр хэрэгжүүлэх арга хэмжээнүүдийг тусгасан. Тухайлбал, мах, шатахуун, гурил, хүнсний ногооны үнийн өсөлтийг хязгаарлах чиглэлээр арга хэмжээ авч хэрэгжүүлнэ.
Мөн валютын ханш худалдаа, үйлчилгээ эрхлэгчдэд чухал нөлөөтэй. Тиймээс бодлогын хувьд экспортыг нэмэгдүүлэх, гадаадын хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх замаар валютын орох урсгалыг тогтвортой, сайн хадгалах нь чухал хүчин зүйл болно гэж үзэж байгаа.
УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэбат:
-Төсвийн тодотголыг дэмжиж байгаа. Худалдааны салбарын уналт гэдэг нь цаад утгаараа иргэдийн бодит орлого, худалдан авах чадвар буурсныг илтгэж байгаа үзүүлэлт. 10 гаруй жилийн өмнө Японд үүнтэй адил худалдааны салбар унаж, дефляцтай болж эхэлсэн. Тухайн үед зарим талаараа дефляц нь инфляцаас илүү аюултай гэж дүгнэж, ганцхан зүйлийг хийсэн нь цалин, орлого, тэтгэвэр, тэтгэмжийг нэмэх байсан. Энэ нь тодорхой хугацааны дараа үр дүнгээ өгсөн.
Худалдааны салбар унана гэдэг нь ажлын байрыг хамгийн ихээр шингээдэг салбарын нэг учраас цаашлаад худалдан авагчдын тоо буурч байгааг харуулж байна. Бид тэтгэвэр, тэтгэмж, цалин, орлогыг нэмэхээр шууд хүмүүс мөнгөө аваад хилийн цааш гарчих юм шиг бодоод байгаа.
Гэхдээ инфляц тодорхой хэмжээнд байгаа энэ үед орлогын тохируулга хийх нь зайлшгүй.
Нөгөө талаас цалин хөлсний асуудлаар ойлголтоо нэгтгэж явахгүй бол сүүлдээ цалин нэмсэн салбараа ад үзэх хандлагатай хүмүүс ч гарч ирэхээр байна. Тиймээс тухайн салбарын ачаалал, норм, эрэлт хэрэгцээ, хөдөлмөрийн зах зээлд ямар салбарт ямар боловсон хүчин дутагдаж байгааг сайн ойлгож, цалин хөлсний бодлогоо зөв тавих хэрэгтэй.
Боловсрол, эрүүл мэндийн салбар бол манай суурь салбар. Өнгөрсөн намар бид хамтдаа улс төрийн шийдвэр гаргасан. Тухайн үед төсөв баталж байхад би “Мөнгө дутна. Энэ тал дээр тодорхой хэмжээний зохицуулалт хийхгүй бол эргээд наад дуусдаггүй асуудал чинь ирнэ” гэж хэлж байсан. Тиймээс цалин хөлс нэмсэн салбаруудтай холбоотой маргаанууд дуусах уу гэдгийг холбогдох яамдуудаас асуумаар байна.
Хоёрдугаарт, хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжихтэй холбоотой төсвийг хасмааргүй байгаа. Ирэх төсвүүдэд саналаа өгсөн. Тухайлбал, нэг аймагт гэхэд хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих зорилгоор хоёр тэрбум төгрөг хуваарилж байгаа.
Тэгэхээр цаашдаа хувийн хэвшлийн салбарт ажил хөдөлмөр эрхлэх гэж байгаа хүмүүст зориулсан хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сангийн хөрөнгийг хасмааргүй байна. Үүнийг хасаагүй биз гэдгийг тодруулаад асуучихъя.
Сангийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга М.Санжаадорж:
-Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих санд энэ жил 106.7 тэрбум төгрөгийн зарлага санхүүжүүлэх төсөв батлагдсан. Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сангийн төсвийг 2026 оны төсвөөс бууруулаагүй гэж ойлгож болно. Нөгөө талаас, энэ сан нь өөрөө эргэлтийн шинжтэй. Гадаадаас Монгол Улсад ажиллаж байгаа ажиллах хүчний төлбөрөөр уг сан бүрддэг.
