Үндэсний аудитын газраас “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн нэгж хувьцаанд олгосон ногдол ашгийн хуваарилалт, хууль тогтоомжийн хэрэгжилтэд аудит хийж, олон зөрчил илрүүлжээ. Жишээ нь, нас барсан, харьяатаас гарсан, хийсвэр болон хүчингүй бүртгэлтэй иргэдэд нийт 6.7 тэрбум төгрөгийн ногдол ашиг хуваарилсан зөрчлийг илрүүлсэн байна. Түүнчлэн, төрийн хувь эзэмшилд ногдох ногдол ашгийг Ирээдүйн өв санд төвлөрүүлэх бус дандаа өр авлагад суутган тооцсон зөрчил гаргажээ. Аудитын явцад цуглуулсан нотлох зүйл, аудитын дүнд үндэслэн дараах дүгнэлтийг хийж байна. Үүнд:
1. Монгол Улсын Засгийн газраас “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн төрийн эзэмшлийн хувьцаанд ногдох 2019, 2022, 2023 оны ногдол ашгийг Ирээдүйн өв санд төвлөрүүлэхгүйгээр өр, авлагад суутган тооцох шийдвэр гаргасан байна.
2. “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн хувьцааг энгийн хэлбэрт шилжүүлэх, нээлттэй болгох эрх зүйн орчин бүрдсэн, бэлтгэл ажил хийгдэж байна.
3. “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-аас “Тавантолгой түлш” ХХК-д 2018 оноос хойш олгосон нийт 1,761.0 тэрбум төгрөгийн эргэн төлөгдөх нөхцөлтэй санхүүжилтийн гэрээнд хяналт тавьж ажиллаагүйгээс эргэн төлөлт хийгдээгүй, гэрээний эрх үүргийн хэрэгжилт хангалтгүй байна.
4. “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК, “Эрдэнэс Монгол” ХХК хооронд байгуулсан менежментийн үйлчилгээ үзүүлэх гэрээг дүгнэдэггүй, үр дүнгээс үл хамааран борлуулалтын орлогоос тооцож урьдчилан олгодог ба 2023-2025 оны хооронд нийт 206.1 тэрбум төгрөгийг менежментийн төлбөрт шилжүүлсэн байна.
5. Худалдан авах ажиллагааны төлөвлөгөө тогтворгүй, хууль тогтоомжийг мөрдөөгүй, гүйцэтгэл дунджаар 30-40 хувьтай, худалдан авах үйл ажиллагаанд тавих хяналт хангалтгүй байна.
6. Компанийн нийгмийн хариуцлагын хүрээнд 2023-2025 онд 58.8 тэрбум төгрөг зарцуулснаас 8.4 тэрбум төгрөгийг нь хандив, тусламж болон төсвийн шинжтэй арга хэмжээнд зарцуулсан байна.
7. Нэгж хувьцаанд ногдох ногдол ашгийн дүнг тодорхойлохдоо эдийн засгийн бодит тооцоололд үндэслэлгүй, төрийн эзэмшлийн хувьцааны эрхийг хэрэгжүүлэгчээс ирүүлж буй удирдамжийн дагуу тогтоож байгаа нь компанийн санхүүгийн үйл ажиллагаанд эрсдэл үүсгэх нөхцөлийг бүрдүүлж байна.
8. “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК болон “Үнэт цаасны төвлөрсөн хадгаламжийн төв” ХХК хооронд байгуулсан ногдол ашиг хуваарилах гэрээний хэрэгжилтийг дүгнээгүй, хувьцаа эзэмшигчдийн бүртгэлийн бодитой байдал алдагдсан, хувьцаа эзэмших боломжгүй иргэдэд хувьцаа эзэмшүүлж, түүнчлэн ногдол ашиг хуваарилж олгосон байна.
9. Хууль, журмын шаардлага хангаагүй болон хувьцаа эзэмшүүлэхээс өмнө нас барсан, харьяатаас гарсан, хийсвэр болон хүчингүй бүртгэлтэй иргэдэд нийт 6.7 тэрбум төгрөгийн ногдол ашиг хуваарилсан байна.
10. Төрийн эзэмшлийн хувьцаанд ногдох ашгаас Ирээдүй өв санд 3,305.2 тэрбум, Хуримтлалын санд 480.3 тэрбум төгрөгийг тус тус төвлөрүүлээгүй, өр төлбөрөөр бүртгэсэн байна
ЗӨВЛӨМЖ Аудитын дүн, дүгнэлтэд үндэслэн дараах зөвлөмжийг хүргүүлж байна. Үүнд:
МОНГОЛ УЛСЫН ЗАСГИЙН ГАЗАРТ:
1. Төрийн мэдээллийн нэгдсэн сан дахь хувьцаа эзэмшигчдийн хувьцааны бүртгэл, хөдөлгөөнийг зохицуулах эрх зүйн орчныг боловсрaонгуй болгох, ногдол ашигтай холбоотой шийдвэр гаргахдаа холбогдох хууль тогтоомжид нийцүүлэх.
"ЧИНГИС ХААН БАЯЛГИЙН САН НЭГДЭЛ" ХХК-ийн гүйцэтгэх захиралд:
1. Төрийн өмчийн эзэшлийн хувьцаанд ногдох ногдол ашгийн хуримтлагдсан өр төлбөрийг бууруулах арга хэмжээг хэрэгжүүлж, хууль тогтоомжийн хүрээнд шийдвэрлүүлэх чиглэлээр эрх бүхий байгууллагуудтай хамтран ажиллах.
“ЭРДЭНЭС ТАВАНТОЛГОЙ” ХК-ийн гүйцэтгэх захиралд:
1. “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн хамаарал бүхий аж ахуйн нэгжид олгосон санхүүжилтийн эргэн төлөлтийг эрчимжүүлэх, үндсэн үйл ажиллагаанд хамааралгүй хөрөнгө оруулалт, арга хэмжээг санхүүжүүлэхгүй байх, хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг хангах, компанийн санхүүгийн сахилга батыг дээшлүүлж, түүнд тавих дотоод хяналтыг сайжруулж ажиллах,
2. Худалдан авах ажиллагааны төлөвлөгөөг хэрэгцээ шаардлага, тооцоо судалгаанд үндэслэн боловсруулж, худалдан авах үйл ажиллагаатай холбоотой хууль, журмыг мөрдөж ажиллах,
3. Нэгж хувьцаанд ногдох ногдол ашгийн хэмжээг холбогдох хууль тогтоомжид нийцүүлэн, санхүүгийн тайлангийн шинжилгээнд үндэслэн тодорхойлж, "Чингис хаан баялгийн сан нэгдэл” ХХК-д хүргүүлж байх.
“ҮНЭТ ЦААСНЫ ТӨВЛӨРСӨН ХАДГАЛАМЖИЙН ТӨВ” ХХК-ийн гүйцэтгэх захиралд:
1. “Эрдэнэс Тавантолгой” ХК-ийн хувьцаа эзэмшигчийн нэгдсэн бүртгэлийг хөтлөхдөө харьяатаас гарсан болон нас барсан хугацаа тодорхойгүй, хүчингүй регистрийн дугаартай иргэдийн бүртгэлийг иргэний бүртгэлийн мэдээллийн сантай тулган баталгаажуулж, хувьцаа эзэмшигчийн бүртгэлийн үнэн зөв байдлыг хангах арга хэмжээг Улсын бүртгэлийн ерөнхий газартай хамтран хэрэгжүүлэхийг зөвлөсөн байна.
