Хөгжлийн банкнаас улстөрчид, тэдний хамаарал бүхий аж ахуйн нэгжүүд их хэмжээний зээл хууль зөрчин авч зориулалтын бусаар ашигласан, эргэн төлөлт хийгээгүйгээс нийт зээлийн 55.3 хувь нь чанаргүй ангилалд ороод буй энэ нөхцөл байдлыг зургаан жилийн өмнө засаж, залруулах боломж байжээ. Тухайн үед Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд Б.Энхбаяраар ахлуулсан Засгийн газрын ажлын хэсэг Хөгжлийн банкны үйл ажиллагаа буруу замаар будаа тээнэ гэгч болсныг шалгаж тогтоогоод дүгнэлт гаргасан боловч, олон нийтэд мэдээлэлгүй хав дарж орхиж. Нэг ёсондоо Засгийн газар маш ноцтой хулгай, луйврыг илрүүлчихээд чимээгүйхэн амаа жимийгээд, гэмт хэрэгтнүүдтэй эвлэрээд өнгөрчээ. Шалтгаан нь тухайн үед Монгол Улс Олон улсын валютын сан /ОУВС/-гийн өргөтгөсөн хөтөлбөрт хамрагдахаар хөөцөлдөж, яриа хэлэлцээрээ хийж байсан учир дотооддоо санхүүгийн ийм луйвар гарсныг нуухаар шийдсэн байна.
Энэ талаар Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Х.Нямбаатар ам алдав. Тэрбээр “Тухайн үед яагаад нууцалсан юм бэ гэдэг асуултыг та бүхэн тавьж магадгүй. Тухайн үед Монгол Улсын Засгийн газар Олон улсын валютын сангийн өргөтгөсөн хөтөлбөрт орохоор хэлэлцээр хийгдэж байсан. Ийм учраас доноруудад бид өөрсдийнхөө, Хөгжлийн банкны тухайн үеийн алдаатай зүйлүүдийг хэвлэл мэдээлэлд ил болгох нь ОУВС-гийн өргөтгөсөн хөтөлбөрт ороход эрсдэл үүсэхээр нөхцөл байсан учраас Засгийн газар энэ асуудлыг нууцаар явсан юм билээ” хэмээн мэдэгдсэн.
“Үндэсний эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг хангах тэргүүлэх салбаруудад хэрэгжих төсөл, хөтөлбөрийг санхүүжүүлэх, импортыг орлох, экспортын орлогыг нэмэгдүүлэх үйлдвэрлэл, үйлчилгээг хөгжүүлэхэд шаардлагатай хөрөнгийн эх үүсвэрийг бүрдүүлэх зорилготой” гэж бие даасан тусгай хуулиар зорилго, чиглэлийг нь тодорхойлж өгсөн Хөгжлийн банкийг нь мөхөөлдөсний үйлдвэрийн эзэн, барилгын компанийн захирал, алтны уурхайн эзэд хуу цөлмөчихөөд байхад Засгийн газар мэдсэн ч мэдээгүй юм шиг өнгөрчээ. Ингээд 2017 оны тавдугаар сард ОУВС-гийн өргөтгөсөн хөтөлбөрт гурван жилийн хугацаатай хамрагдаж 434.4 сая ам. долларын зээлийн санхүүжилт авчээ. Уг хөтөлбөрт хамрагдсанаар нааштай үр дүн гарлаа гэж бид өөрсдөө хөөрцөглөснөөс биш АНУ-аас Монгол Улсад суугаа Элчин сайдын яамнаас 2020 онд Монгол дахь хөрөнгө оруулалтын орчны шинжилгээг хийж гаргасан тайландаа 2017-2020 онд хэрэгжсэн “Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөр” амжилттай дуусаж чадаагүй талаар дурдсан байдаг. Энэ бол жич асуудал.
Харин 2019 оны аравдугаар сарын 18-ны өдөр ФАТФ буюу Санхүүгийн хориг арга хэмжээг авах байгууллага Монгол Улсыг стратегийн дутагдалтай улс орнуудын жагсаалт буюу “саарал жагсаалт”-д оруулсан нь санамсаргүй явдал байгаагүй. Тус байгууллага өмнө нь 2012-2014 онд Монгол Улсыг мөн л саарал жагсаалтдаа оруулж байв. Тухайн үед манай улс авлига, алба тушаалын хэрэг, хээл хахуулийг мөнгө угаах гэмт хэргийн суурь гэмт хэрэгт тооцох зэргээр Эрүүгийн хуульдаа өөрчлөлт оруулж байж саарал жагсаалтаас гарсан. ФАТФ-ын хорионоос дөнгөж мултармагцаа УИХ 2015 оны наймдугаар сарын 11-нд Өршөөл үзүүлэх тухай хуулийг батлахдаа албан тушаалын болон хээл хахуулийн хэргийг өршөөх заалт нууцаар оруулчихаж байсан юм. Цагаан захтны гэмт хэргийг өршөөж, хууль бусаар олсон орлогыг нь хууль ёсныд тооцох болсон гэсэн үг. Өөрсдөдөө зориулж өршөөлийн хууль батлаад л, дураараа дургиж дунд чөмгөөрөө жиргэж байсны цаана Хөгжлийн банкийг гувших схемчилсэн луйвар нуугдаж байсан ч юм билүү гэж хардах бүрэн үндэстэй. Юутай ч манай улс 2019 онд эргээд ФАТФ-ын саарал жагсаалт руу халтирсан нь мөнгө угаах, терроризмыг санхүүжүүлэх гэмт хэргийн эсрэг шийдвэртэй арга хэмжээ аваагүй, санхүүгийн сахилга батыг чангатгах чиглэлээр хууль эрх зүйн орчноо сайжруулаагүй зэрэг шалтгаантай. 2020 оны аравдугаар сард ФАТФ-ын саарал жагсаалтаас жилийн дотор буюу богино хугацаанд гарлаа хэмээн Засгийн газар найр наадам хийх шахам хөөрцөглөсөн. Энэ нь одоо бодоход Хөгжлийн банкны булхай луйврыг ОУВС-гийнхнаас нуусан шигээ ФАТФ-т баригдалгүй өнгөрсөндөө баярласан хэрэг байжээ. Засгийн газар маань Хөгжлийн банкаа элгээр нь хэвтүүлснийгээ бүхэл бүтэн зургаан жил олон нийтээс нууж, олон улсын байгууллагуудыг хуурч суусан гэхээр хэлэх үг олдохгүй.
