Хүний эрхийн Үндэсний Комиссоос Монгол Улс дахь хүний эрх, эрх чөлөөний байдлын талаарх 24 дэх илтгэлийг УИХ-д хүргүүлсэнтэй холбогдуулан Комиссын гишүүн Г.Нарантуяа, Судалгаа, дүн шинжилгээний хэлтсийн дарга С.Тунгалагтамир, Мэдээллийн аюулгүй байдал хариуцсан шинжээч Ө.Энхтөр нар “Хүний эрх ба Технологи” сэдвийн хүрээнд өнөөдөр /2025.04.24/ мэдээлэл хийлээ.Цахим технологи хүний өдөр тутмын амьдралд хамаатай болж, хүний хувийн мэдээлэл ихээхэн цугларах, боловсруулах, ашиглагдаж байгаа энэ цаг үеийн шаардлагаар Хүний хувийн мэдээлэл хамгаалах тухай хуулийн хэрэгжилтэд дүн шинжилгээ хийх, хүний эрхийн эрсдэлийг тооцох, шаардлагатай хамгаалалтын арга хэмжээний талаар санал, дүгнэлт гаргах зорилгоор 2023-2025 онуудад явуулж буй “Хүний эрх ба технологи” олон нийтийн хяналт шалгалтыг ХЭҮК явуулж байгаа бөгөөд уг хяналт шалгалтын урьдчилсан дүн, холбогдох судалгаа, мониторингийн ажил, мэдээллийн эздээс гаргаж байгаа гомдол мэдээллийн мөрөөр хийсэн хяналт шалгалтад суурилан 24 дэх илтгэлийн “Хүний эрх ба Технологи” бүлгийг боловсруулсан.
Мэдээллийн эхэнд Комиссын гишүүн Г.Нарантуяа цахим орчинд хүний эрхийг хамгаалахын хэрэгцээ, шаардлага, ач холбогдлын талаар мэдээлэл өглөө.
- болон сэтгэлзүйн дарамт, ачаалал болж болзошгүй. Харин Монгол Улсад ялын зардал, төлбөртэй холбоотой асуудал харьцангуй зохистой шийдвэрлэгджээ.
Хиймэл оюуны хэрэглээ өсөн нэмэгдэж байгаа нь хүний халдашгүй, чөлөөтэй байх, хувийн нууцаа хамгаалуулах эрхийг зөрчих эрсдэлийг үүсгэх нэг шалтгаан болж байна. Хиймэл оюун нь их хэмжээний өгөгдөлд тулгуурлан ажилладаг учраас хувь хүний мэдээллийг цуглуулах, боловсруулах, дамжуулах үйл явц улам хурдсаж байгаа энэ цаг үед уг харилцааг зохицуулсан эрх зүйн зохицуулалт дэлхий нийтэд хангалтгүй байгаа юм. Ер нь ч технологийн хэт хурдан хөгжлийг тухайн цаг үед нь хуульчлан зохицуулах боломж байхгүй гэдгийг нийтээрээ хүлээн зөвшөөрч байгаа бөгөөд гагцхүү хэрхэн хүний эрхийг шударгаар хангах вэ гэдэг асуудал дээр дэлхий даяар төвлөрөх нь зүйтэй гэдэг дээр санал нэг байна гэдэг мэдээллийг өглөө.
Үргэлжлүүлэн Судалгаа, дүн шинжилгээний хэлтсийн дарга С.Тунгалагтамир “Хүний эрх ба Технологи” бүлгийн хүрээнд холбогдох шийдвэр гаргуулахаар дараах 8 саналыг УИХ-д хүргүүлснийг танилцууллаа. Үүнд,
- Цахим технологийн хүний эрхийн нөлөөллийг тооцох аргачлалыг цахим хөгжлийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага батлах, уг аргачлалаар нэн тэргүүнд төрийн үйлчилгээ, үйл ажиллагаанд нэвтрүүлж буй аливаа технологи, систем, платформ, алгоритмыг үнэлэх зохицуулалтыг ХХМХтХ-д тусгах;
- ХХМХтХ-иар тогтоосон мэдээллийн эзний эрх, мэдээлэл хариуцагч болон мэдээлэл боловсруулагчийн үүргийн зөрчлийг Зөрчлийн тухай болон Эрүүгийн хуульд бүрэн тусгаж, гэм буруутай этгээдэд хүлээлгэх хариуцлагыг нэмэгдүүлэх;
- Улам бүр нэмэгдэх үүрэг, хариуцлагыг нь тооцоолж, дэлхий нийтийн түгээмэл чиг хандлагын дагуу ХХМХтХ-ийн хэрэгжилтийг хангах мэдээлэл хамгаалах эрх бүхий, бие даасан байгууллагыг Засгийн газрын бүтцэд байгуулж, бэхжүүлэх талаар үе шаттай хэрэгжүүлэх бодлогыг тогтоох;
- Хүнийг тагнах, мөрдөн мөшгөх боломжтой бүх төрлийн цахим төхөөрөмж, нийтийн болон хувийн орон зайд байрших дууны, дүрсний дуу-дүрсний бичлэгийн систем, хүний биометрик мэдээллийг хамгаалах эрх зүйн зохицуулалтыг сайжруулж, халдашгүй, чөлөөтэй байх эрх чөлөөг хамгаалах;
- Хиймэл оюуны хөгжүүлэлт, ашиглалт хүн төвтэй, ялгаварлан гадуурхалтаас ангид, мэдээлэл, өгөгдлийн боловсруулалт ил тод, хариуцлагатай байх зарчмуудыг энэхүү илтгэлд тайлбарласан агуулгаар “Үндэсний хиймэл оюуны стратеги”-д тусгах, улмаар Монгол Улсад хөгжүүлэх, ашиглахыг хориглох хиймэл оюуны төрөл, зорилгыг тогтоосон, “Хиймэл оюуны хөгжүүлэлт, ашиглалтад хүний эрхийг хангах удирдамж” батлах;
- Нэг талаас үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөг дэмжих, нөгөө талаас худал мэдээлэл, хүчирхийлэл, үзэн ядалтыг дэвэргэх илэрхийлэл, гэмт хэрэг, зөрчлийн шинжтэй хоруу контентыг хязгаарлах зохист тэнцвэрийг хангасан байдлаар олон нийтийн сүлжээг зохицуулах бодлогыг тодорхойлох;
- Ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, орлого багатай болон хөдөөгийн өрх, Монгол хэлээр харилцах боломжгүй хүмүүсийн цахим технологийн хүртээмжийг дэмжих, тэдний онцлог хэрэгцээнд нийцсэн практик ур чадвар олгох сургалтын хөтөлбөр, хэрэглэгдэхүүн боловсруулах, үр дүнтэй сургах, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүсийн шинжлэх ухааны дэвшлийн үр шимийг хүртэх эрхийг хангах асуудлыг тусгасан цахим хуваагдлыг сөрөх бодлогыг баталж, хэрэгжүүлэх;
- “КОВИД-19” цар тахлын үед цугларсан хувийн мэдээллийн сан, түүний ашиглалтыг Засгийн газрын дотоод хяналтын хүрээнд хянаж, үр дүнг УИХ-д танилцуулах.
