Манай нутагт хурдан морь унадаг хүүхдийг морины хүүхэд гэдэг. Хонь хариулдаг хүүхдийг хонины хүүхэд гэнэ. Унаач, уралдаанч гэх мэтээр сүүлийн үед маргадаг болсон. Энэ нь нэг талаар малаас хөндий өссөн хүн сүргийн дайралт нөгөө талаар монгол ахуйн философи ойлгохгүй хэт ардчилсан үзлийн маргаан биз.
Морины хүүхэд морио унаж уралдана гэхээс нойр нь хүрэхгүй сэрвэлзэж байдаг. Нэг удаагийн наадамд бүү хэл нэг удаагийн сунгаанд явуулахгүй өнжөөхөд уйлж байдаг хүүхэд олон. Тэдний бадрангуй хүсэл бол уралдах юм. Тэр хүслийг нь ямар ч энэрэнгүй хууль дүрэм, ямар ч гоё сайхан амлалт зогсоож чадахгүй. Морин хүүхдийн чин хүсэл бол их мөнгө өгсөн хүний морь биш их сайн хурдлах морь унах л юм.
Нэн ядуу айлын хүүхэд хэдэн төгрөгөөс болоод хүний морь унадаг гэсэн үнэнгүй ойлголтоос салах хэрэгтэй. Морь унах, хурдлуулах гэдэг нь нэг талын авьяас, бараг л төрмөл байдаг зөн совингийн бүрдэл юм. Хурдан морь унаж уралдах хүүхэд гэдэг чинь ядарсан хүүхэд биш шалгарсан хүүхэд байдаг. Уяач гэхээр баян тарган, ноёд хаад байдаг юм шиг ойлголт бас эндүү. Морь уях, моринд дуртай болох, хурдан моринд хамгаа зориулах гэдэг нь нэг талаараа бол Монгол сэтгэл юм. Малч ухааны үргэлжлэл, монгол хүний дархлааг уяач бүхэн тээж яваа. Тэдний дунд янз бүрийн хүмүүс байгаа л биз. Гэвч бүх уяач, бүх морины хүүхдүүдийг харлуулах явдал хэрээс хэтэрлээ. Амьдрал дунд нь хутгалдаж, морь хүүхдийн сэтгэлзүйг ухаарч гэмээн зөвийг харах нүдтэй болно.
Арав орчим насны хүүхдүүд \арваас бага ч бий, их ч бий\ өвлийн хүйтэнд малын захад яаж даардгийг, хаврын хавсарганд малтайгаа яаж урууддагийг, зуны аадарт яаж малтайгаа нордгийг, намрын халуунд яаж малтайгаа ганддагийг хараагүй бол та морины хүүхдийн тухай ярихаас татгалзах хэрэгтэй. Зөвхөн уралдаад ирж байгаа морины хүүхдийг зурагтаар л харж байгаа хүмүүс элдэв янзаар шуугих нь зохистой биш.
Хүүхдийн эрх, аюулгүй байдалд санаа тавьж байгаа нь сайн зүйл мөн. Гэвч хүүхдийн аюулгүй байдал гэдэг юу вэ гэдгээ ойлгоогүй байж муйхраар хандаж болохгүй.
Миний ажигласнаар анхаар зүйл байгаа. Хамгийн түрүүнд морины хүүхэд эмээлтэй байхыг болиулах хэрэгтэй. Гэтэл эрх хамгаалагчид эмээлтэй байх шаардлага тавьж байгаа нь буруу. Эмээл аюултай.
Хөл дөрөөнд орно. Чирэгдэх магадлал өндөр. Бүдэрч унавал эмээл нь хүүхэд гэмтээх эрсдэлтэй. За тэгээд тэр малгай, хантааз гэх мэт зүйлс тээр дараа болно уу гэхээс ашиг тус өгөх нь тун бага.
Өнгөрсөн жилийн наадам дээр морь бариа дээр хэт тод өнгийн зураас татсан учир морь үргэж, харайж байсан. Энэ аюултай зүйл, яг хүүхэд унах эрсдэл мөн. Гэтэл морь мэдэхгүй юм болохоор хүмүүс “Монгол морь хийморьтой байна” гэж шагшаад өнгөрсөн.
Морин хүүхдийн хамгийн эрсдэлтэй зүйл бол гараа. Гараа нь дээрээ унаагүй бол хүүхэд унана гэж байхгүй дээ. Бас нэг зүйл нь маш олон машин дагадаг болсон нь хиймэл эрсдэл үүсгэж байгаа шүү. Энэ бүхнийг зөвөөр тунгааж, зохистой шийдвэр гаргаад явахад морины хүүхдийн аюулаас айх хэрэггүй. Мэдээж болгоомж, хариуцлага өндөр байх ёстой.
