Дэлхийн бөмбөрцгийн гадаргын гуравны хоёр нь усаар бүрхэгддэг болохоор сансар огторгуйгаас дэлхий гараг маань цэнхэртэн харагддаг юм гэнэ лээ. Гэвч дэлхийн нийт усны бараг 98 хувийг далайн ус эзэлдэг. Үлдсэн өчүүхэн бага хэсэг нь ундны цэвэр ус бөгөөд тэр нь шавхагдаж, юүлэгдэхүйц нөөцтэй. Тиймээс хурдацтай нэмэгдэж буй хүн амын тоо, үйлдвэрлэлийн үсрэнгүй хөгжилтэй ундны ус урвуу хамааралтай явж ирсэн бөгөөд хүн төрөлхтний тулгамдсан асуудал болоод удлаа. Монголчуудын хувьд ч ундны усны хомсдолтой нүүр тулж эхэлсэн бөгөөд “Улаанбаатар хотын ундны усны эрэлт, нийлүүлэлт 2030 он гэхэд тэнцэж, түүнээс цааш эрэлт нь нийлүүлэлтээсээ давах буюу усны хомсдол үүснэ” гэж Дэлхийн банкны “2030” Дэлхийн усны нөөцийн бүлэг тайландаа дурдсан байдаг. Гэвч бид гүний цэнгэг усаараа жорлонгоо угаасаар л байгаа.
Мэдээж энэ чигээрээ яваад байж болохгүй. Тиймээс Монголын Мянганы сорилтын сан Монгол Улсын Засгийн газар, АНУ-ын Мянганы сорилтын корпорац хооронд байгуулсан Мянганы сорилтын II Компакт гэрээ буюу Усны Компактын хүрээнд “Улаанбаатар хотын нийт ус хангамжийг нэмэгдүүлэх хөтөлбөр” хэрэгжүүлсэн. 2021.3.31-ээс энэ оны гуравдугаар сарын 31-ний өдрийг хүртэлх таван жилийн хугацаанд багтаан хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн энэхүү хөтөлбөр нь Улаанбаатар хотын ус хангамжийг нэмэгдүүлж, хүртээмжийг сайжруулах, ойрын ирээдүйд учирч болзошгүй усны хомсдолоос сэргийлэх зорилготой. Тэд зорилгоо амжилттай хэрэгжүүлж товлосон хугацаандаа Ус гүн цэвэршүүлэх үйлдвэр болон Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэрийг бүтээн байгуулж, ашиглалтад оруулахад бэлэн болжээ.
Тиймээс Монголын Мянганы сорилтын сангаас уламжлал болгон зохион байгуулдаг “Усны тухай ярилцъя” уулзалтын хүрээнд шинээр байгуулсан Хаягдал ус дахин боловсруулах үйлдвэрийн үйл ажиллагаатай сэтгүүлчид /2026.03.12/ танилцлаа. Энэхүү үйлдвэрийг Сонгинохайрхан дүүргийн нутаг дэвсгэр, Төв цэвэрлэх байгууламжийн дэргэд байгуулсан. Төв цэвэрлэх байгууламж өдөрт 250 мянган шоо метр бохир ус цэвэрлэдэг бөгөөд үүний 50 мянган шоо метр усыг тус үйлдвэр дахин боловсруулаад 12 км орчим шугам хоолойгоор зөөвөрлөн дулааны III, IV цахилгаан станцад нийлүүлж эхлээд байгаа юм. Өөрөөр хэлбэл ТЭЦ-III, ТЭЦ-IV хөргөлтийн цамхаг болон үнсэн сан руу үнс зөөвөрлөхдөө жилд 22 сая орчим шоо метр гүний ус ашигладаг. Үүнээс 18 сая шоо метр техникийн усыг дахин ашиглах цэвэрлэсэн усаар орлуулдаг болж байгаа гэсэн үг. Ингэснээр бид гүний усны нөөцөө ийм хэмжээгээр гамнаж байгаа хэрэг. 18 сая шоо метр ус хэр хэмжээтэй вэ гэдгийг Монголын Мянганы сорилтын сангийн мэргэжилтнүүд тайлбарласан. Хэрвээ энэ хэмжээний усыг савлабал 37 тэрбум ширхэг 0.5 л болно. Ниагара хүрхрээ минутад 110 мянган м.куб ус унагадаг юм байна. Тэгвэл Ниагара хүрхрээний долоо хоногийн турш унах усны хэмжээ ажээ.
Монголын Мянганы сорилтын сан Усны Компактын хүрээнд зөвхөн дээрх үйлдвэрийг бариад зогсоогүй, нийслэлийн зургаан дүүргийн гэр хорооллын 180 ус түгээх байрыг бүрэн автоматжуулж, 2025 оны есдүгээр сард хүлээлгэн өгсөн. Ус хангамжийн баруун эх үүсвэрийг шинээр бий болгох төслийн үр дүнд Улаанбаатар хотын нийт ус хангамж 50 хүртэл сая шоо метрээр буюу 80 орчим хувиар нэмэгдэв. Эдгээр бүтээн байгуулалт нь нийслэл Улаанбаатар хот эдийн засгийн болон газар нутгийн хувьд хүрээгээ тэлж, хөгжин дэвших нөхцөлийг бүрдүүлэх суурь болж, үр шимийг нь иргэн бүр хүртэх ач холбогдолтой. Дэд бүтцийн бүтээн байгуулалтын зэрэгцээ хууль эрх зүй, бодлого зохицуулалт, тогтолцооны дэмжлэг үзүүлж, салбарын чадавхыг бэхжүүлэх усны салбарын тогтвортой байдлыг хангах зөөлөн дэд бүтцийн төслийг ч мөн хэрэгжүүлж байна. Харилцан уялдаа бүхий эдгээр төсөл нь усны салбарт сүүлийн 30 жилд оруулсан хамгийн том хөрөнгө оруулалт бөгөөд Монгол Улсын Засгийн газрын 112 орчим, АНУ-ын 350 сая ам.долларын буцалтгүй тусламжаар байгуулсан нь ус хангамжийн салбарт тулгамдаж байгаа асуудлуудыг цогцоор нь шийдэхэд үнэмлэхүй нөлөө үзүүлсэн томоохон бүтээн байгуулалт болжээ. Оруулсан хөрөнгө оруулалтаас гадна, өнгөрсөн 5 жилийн хугацаанд монголчууд монголдоо мега төсөл хэрэгжүүлж чаддаг гэдгийг нотлон харуулсныг дурдахгүй өнгөрч боломгүй. Монгол инженерүүдийн ур ухаан, америк мэргэжилтнүүдийн дэмжлэгтэйгээр ус хангамжийн цоо шинэ эх үүсвэр гэрээнд заасан хугацааг яс баримтлан бий болгож улсын комисс хүлээн авсан нь гүний усыг ирээдүй хойчдоо хадгалж үлдээх боломжийг бүрдүүлж чадлаа.
