2024 оны УИХ-ын сонгууль урьд урьдынхаас онцлог ялгаатай болно. УИХ анх удаа 16 гишүүнтэй болно, сонгуулийг холимог тогтолцоогоор явуулна гэдэг утгаараа зохион байгуулалтын болоод сонгогчдод мэдээлэл ойлголт өгөх зайлшгүй шаардлагатай ажлууд их байгаа. Энэ удаагийн сонгуулийн онцлог анхаарах зүйлсийн талаар СЕХ-ны дарга П.Дэлгэрнарангийн хэвлэлд өгсөн ярилцлагаас түүвэрлэн хүргэе.
Монгол Уүсын Үндсэн хуульд оруулсан өөрчлөлтөөр "Улсын их хурал нэг танхиимтай, нэг зуун хорин зургаан гишүүнтэй байна. УИХ-ын сонгуулийг сонгуулийн аолимог тогтолцоогоор явуулна. УИХ-ын 78 гишүүнийг олныг төлөөлөх, 48 гишүүнийг хувь тэнцүүлэн төлөөлөх аргаар сонгоно" гэж өөрчлөн найруулсан бөгөөд 2024 оны нэгдүгээр сарын 01-нээс дагаж мөрдөж байгаа. УИХ-ын тогтоолоор аймгийг 7, нийслэлийг 6 тойрог болгож, сонгуулийн 13 тойрог байгуулсан. Санал авах өдрийг 2024 оны 06 дугаар сарын 28-ны өдөр, гадаад улсад байаа иргэдээссанал авах өдрийг 06 дугаар сарын 20, 21,22,23-ны өдөр байхаар тогтоосон. Сонгуулийг зохион байгуулах хуваарийг баталж, хуваарийн дагуу бэлтгэл ажил үргэлжилж байна.
Үндэсний Аудитын газарт 27 нам, хоёр эвсэл мөрийн хөтөлбөрөө хүргүүлсэн. УДШ-д бүртгэлтэй намуудын 80 гаруй хувь нь сонгуульд оролцох бололтой. Нам бүрээс мандатын тоогоор нэр дэвшүүлнэ үүн дээр бие даан нэр дэвшигчид нэмэгдэнэ гэхээр 2000 хол давсан хүн өрсөлдөх нь ээ?
Нам эвсэл сонгуульд оролцох хүсэлтээ 04 дүгээр сарын 26-28-ны өдөр СЕХ-нд ирүүлнэ. СЕХ хүсэлт хүлээж авснаас хойш таю хоногийн дотор шийдвэр гаргах юм. Улмаар нам эвслээс олон бие даан нэр дэвшигчдийн баримт бичгийг тавдугаар сарын 25-ны дотор ирүүлнэ. СЕХ нэр дэвшигчдийг бүүртгэх эсэхийг шийдвэрлэх, дахин бүртгүүлэх, нөхөн нэр дэвшүүүлэх, зэрэг процедур явсаар 06 дугаар сарны 10-ны өдөр нэр дэвшигчийн үнэмлэх олгож нийтэд мэдээлнэ. Ингэснээр нам эвсэл, нэр дэвшигчдийн тоо тодорхой болох юм.
Саналын хуудсыг л төсөөлөхөд 10 мандаттай тойрогт 29 нам, эвсэл болон 300 орчим нэр дэвшигч бичигдэх магадлалтай. Нэлээд урт байх уу, хоёр гуран хэсэг хуваах уу?
Сонгуулийн холимог тогтолцоо, томсгосон тойрогтой учраас саналын хуудасны дундаж хэмжээ томорч байгаа. Саналын хуудас тойрогт нэр дэвшигчид өгсөн санал тэмдэглэх, нам эвсэлд өгсөн санал тэмдэглэх хоёр хэсэгтэй байх юм. Энэ хоёр хэсгийг тэмдэглэх тус тусдаа хуудас байх уу, нэг хуудас байх уу гэдэг хувилбаруудыг гаргаад ажиллаж байна. Саналын хуудасны хэмжээнээс илүү анхаарах асуудал нь сонгогч мандатын тоотой тэнцүү нэр дэвшигчид заавал санал өгч тэмдэглэх ёстой. Илүү, эсвэл дутуу тэмдэглэвэл санал хүчингүйд тооцогдоно. Тиймээс сонгогчид маш няхуур байх шаардлагатай гэсэн үг.
Сонгуульд оролцох, саналын хуудас бөглөх заавар гарын авлагыг айл бүрт өгөхөөр бэлтгэж байгаа.
Өмнөх сонгуультай харьцуулахад сонгогчийн тоо хэр зэрэг нэмэгдсэн бэ?
Сонгуулийн насны хүний тоо өнгөрсөн гуравдугаар сарын байдлаар 2 230 101 байна. Сонгуулийн боловсролыг дээшлүүлэх зорилгоор СЕХ олон нийт, шинэ сонгогчид, хэвэл мэдээллийн байгууллагын ажилтнууд, төрийн албан хаагчдад зориулсан олон төрлийн сургалтын хөтөлбөрийн дагуу долоо хоногт 2-3 удаа сургалт зохион байгуулж байгаа.
Сонгогч саналаа өгөх хугацааг хэрхэн тооцож байгаа вэ. 07.00-22.00 хүртэл сонгогчид саналаа өгч амжихгүй байх эрсдэл бий юү?
Саналын хууудаст бичигдэх нам эвсэл, нэр дэвшигчдийн тоо нэмгэдсэнтэй холбоотой сонгогч санал тэмдэглэх, санал тоолох төхөөрөмжид уншуулахад зарцуулах хугацаа яах аргагүй уртсаж байгаа. Тиймээс нэг хэсэсгт ногдох сонгогчийн тоог аль болох цөөн байхаар тогтоосон. Санал авах, тоолох ажиллагааг зохион байгуулахад асонгогчдод хүндрэл учруулахгүй, дараалал үүсгэхгүй байхаар санал авах байрыг аль болох том байхаар бэлтгэх, бүхээг нэмэх зэрэг зохион байгуулалтыг хийж байна.
Сонгуулийн дүнг яаж хурдан шуурхай мэдээлэх вэ. Өмнөх сонгуулиар шууд дамжуулж байсан ч зарим хэсгийн мэдээ цаг алдаж ирэх шиг болсон?
Манай улс өргөн уудам газар нутагтай, дэд бүтэц бүх газар жигд хөгжөөгүй зэрэг бэрхшээл бий. Ерөнхийлөгчийн 2021 оны ээлжит сонгуулиар 461 санал авах байрнаас санал хуураалтын дүнг зөөвөрлөж дамжуулж байсан. Сүлжээний дэд бүтцийн судалгаа хийхэд одоогоор 200 гаруй хэсгийн хорооны байрлалд үүрэн холбооны сүлжээгүй гэсэн дүгнэлт гарсан. Тэдгээр хэсэгт Старлинк компанийн химэл дагуулын үйлчилгээг авч ашиглахаар бэлтгэж байна.
