Дорнод Хөлөнбуйр сумын “Батхаан” багийн нутаг Тосон Хулстайн байгалийн нөөц газарт сүүлийн жилүүдэд отрын адуу мал олноор өвөлжиж, малчин айл өрхийн тоо олширсон нь экологийн тэнцвэрт байдалд нь ноцтой нөлөөлж, ховор эмзэг байгалийн бүрдэл тогтоц нь алдагдахад хүрчээ. Тухайлбал, хэдэн мянган үхэртэй улсын заан Батзоригийн дүү Пүрэвсайхан гэгч төрийн албан хаагчдын хууль ёсны шаардлагыг үл хайхран Тосон Хулстайн байгалийн нөөц газарт маш том жүчээ барьж эхэлсэн байна. Энэ чиглэлээр ажилладаг төрийн байгууллага, тэдгээрийн удирдлага зогсоож, газар чөлөөлөх арга хэмжээгээ авахыг Дорнод аймгийн ИТХ-ын төлөөлөгч Ч.Эрдэнэбат шаардаж, олон нийтэд мэдээлэл хүргэжээ.
Хөлөнбуйр сумын Засаг дарга, газрын даамал зэрэг холбогдох албан тушаалтнууд хууль сахиулж, газраа чөлөөлөх шаардлага хүргүүлж, албадлагын арга хэмжээгээ нэн даруй авахгүй бол иргэдийн зүгээс хувийн арга хэмжээ авч болзошгүй болсон байна гэдгийг тэрбээр мөн дурджээ. Энэ асуудлыг Дорнод аймгийн Засаг даргад цахимаар мэдээлсэн бөгөөд Хөлөнбуйр сум руу хууль хэрэгжүүлж ажиллах чиглэлийг өгсөн юм байна.
Ташрамд дурдахад, ЮНЕСКО-ийн Хүн ба шим мандал хөтөлбөрийн Олон улсын зохицуулах зөвлөлийн 32-р хурал 2020 оны аравдугаар сарын 27-28-ны өдрүүдэд болж, дэлхийн 18 орны 25 газрыг ЮНЕСКО-ийн Шим мандлын нөөц газруудын дэлхийн сүлжээнд бүртгэх шийдвэр гаргасан бөгөөд үүнд Монгол улсаас Тосон Хулстайн байгалийн нөөц газар багтсан юм. Ингэснээр Тосон Хулстайн БНГ нь Монгол улсаас ЮНЕСКО-ийн Шим мандлын нөөц газруудын дэлхийн сүлжээнд бүртгэгдсэн долоо дахь газар болсон билээ.
Тосон Хулстайн байгалийн нөөц газар нь Монгол орны зүүн хойд хэсэгт, ойт хээрээс тал хээрийн бүсэд шилжих заагт орших Тосон Хулстайн нам уул, ухаа гүвээт тал хээр, хуурай хээрийн экосистемийг хадгалан хамгаалах, цагаан зээрийн тоо толгойг нэмэгдүүлэх, өсөн үржих таатай нөхцөлийг бүрдүүлэх зорилгоор 1998 онд УИХ-ын 28 дугаар тогтоолоор байгалийн нөөц газрын ангилалд хамааруулан улсын тусгай хамгаалалтанд авсан. Хэнтий аймгийн Баян-Овоо, Норовлин, Дорнод аймгийн Хөлөнбуйр, Цагаан-Овоо сумдын нутгийг хамарна. Цагаан зээрийн төллөх, идээшлэх, бэлчээрийн гол газар нутаг юм. Тосон Хулстай орчмын нутагт хур борооны усаар тэжээгддэг нуур тойрмууд байх учир усны шувууд түр хугацаагаар буудаллан саатах, өндөглөх зэрэгт аюул багатай орчин болдог. Тийм учраас биологийн төрөл зүйлийн хамгаалалтын хувьд улс орны төдийгүй бүс нутаг, дэлхий нийтийн хэмжээнд ач холбогдолтой нутаг юм.
Монголд ховор амьтан шувуудын төрөл зүйл, тухайлбал дагуур зараа, хээрийн тоодог, дагуур тогоруу зэрэг шувууд байдаг. Эрээн нуур, Хотонт, Хулст, Цагаан зэрэг олон тооны жижиг нуур тойром нь усны шувуудын нүүдэллэн өнгөрөх, өндөглөх газар болдог. Цагаан зээрийн бэлчээрлэн идээшлэх, хаврын цагт төллөх гол газар болохоос гадна Хэрлэн голыг гатлан урагш хойш нүүдэллэх гол зам болсон газар юм. Монгол тарвага, Манжуурын номин, хоёр зүйлийн огодой нь хөрсний үржил шимийг эргүүлж, номингийн хувьд хөеө засах замаар бэлчээрийн экологит чухал үүрэг гүйцэтгэдэг байна.
