Монголчуудын амь нас, эрүүл мэндэд чанарын шаардлага эмийн хэрэглээ заналхийлж байна. Үндэсний аудитын газраас “Төрөөс эмийн талаар баримтлах бодлогын хэрэгжилт, үр нөлөө”-д хяналт, шалгалт хийхэд дотоодод үйлдвэрлэсэн эмийн 18.6 хувь, импортын эмийн 6.1 хувь нь чанаргүй гэдэг дүгнэлт гарчээ. Нэг үгээр хэлбэл эмийн сангуудаар худалдаалагдаж буй 10 эм тутмын хоёр нь чанарын шаардлага хангадаггүй гэсэн үг. Статистик мэдээнээс харвал Монгол Улс 2020 онд 363 тэрбум төгрөгөөр импортын эм авчээ. Энэ мөнгөний 22 тэрбум нь баталгаагүй, чанаргүй эм авахад зарцуулагдсан байгаа юм. Түүгээр зогсохгүй Эрүүл мэндийн даатгалын сангаас хөнгөлөлттэй үнээр олгож буй эмийн 10 хувь нь чанаргүй байх эрсдэлтэй гэж Аудитын байгууллага дүгнэсэн.
ЭМДС-аас 2021 онд 141 ерөнхий нэршлийн 541 эмийг 30-70 хувийн хөнгөлөлт үзүүлэхээр жагсаалт баталсан байдаг. Монголд хуурамч, стандартын бус эмтэй тэмцэх хууль, журам байдаггүй. Чанарын шаардлага хангахгүй эмийг олон нийтэд мэдээлэх тогтолцоогүйгээс ард иргэд баталгаагүй эм хэрэглэж байна гэж аудитаас үзжээ. Өнгөрсөн хугацаанд Монголын төр олон төрлийн гаж нөлөөтэй эсэх нь тодорхойгүй, хүний амь насанд халтай байж болзошгүй эмийн үнийг хөнгөлж ирсэн байна. Энэ бол өвчин эмгэгээ эдгээхээс гадна дур мэдэн эм уух дуртай, эмийн ахиухан хэрэглээтэй буй монголчууддаа сонсгох эхний муу мэдээ. Үндэсний аудитын газрын тэргүүлэх аудитор Д.Энхболд даваа гарагт УИХ-ын Нийгмийн бодлогын байнгын хороонд энэ тухайд “эмийн гаж нөлөөг бүртгэх, хянах, мэдээлэх тогтолцоо бүрдээгүй, эмийн бүртгэл, тусгай зөвшөөрөл олголт, үр дүнд тавих хяналтыг бүрэн хэрэгжүүлээгүй, эмийн чанарт хяналт тавьж буй лаборатори шинжилгээний зарим аргыг ашиглах боломжгүй” гэж танилцуулсан юм.
Хоёр дахь муу мэдээ нь бид чанаргүй эмийг хэд дахин өндөр үнээр худалдаж авдаг. Олон улсын судалгааны “MSH” байгууллагаас эмийн үнийн харьцуулсан судалгааг хийдэг. Судалгаагаар ЭМДС-аас хөнгөлөлттэй үнээр олгож байгаа эмүүдээс хамгийн өндөр санхүүжилт авсан артерийн даралт бууруулах 6 эмийн үнийг медиан (тухайн бүтээгдэхүүний үнэ Монгол ба олон улсын жишиг үнэ хоорондын индекс) үнэтэй харьцуулахад 5.4-15.6 дахин өндөр байжээ. Хувиар биш дахин шүү. Энэ бол луйвар гэж харахаас аргагүй. Үнэ хоорондын индекс ийм өндөр байхад ЭМДС ард түмний ачааг хөнгөллөө гэхээс илүүтэйгээр ханган нийлүүлэгчдийн луйврын бизнесийг л дэмжсээр байгаа юм. Эмийн худалдааны луйврын хохирогч нь дахиад л энгийн ард иргэд...
Жишээ нь, артерийн даралт бууруулах Экватор эмийг худалдан авахад зориулж сүүлийн 5 жилийн хугацаанд 9.3 тэрбум төгрөгийн үнийн хөнгөлөлт ЭМДС-гаас олгосон байна. ГЕГ-ын 2020 оны мэдээгээр “Монгол Эм Импекс” ХХК 1 хайрцаг эмийг 10 ам.доллароор импортолжээ. Тухайн үеийн ханшаар гааль, НӨАТ-ыг нэмж тооцоолсноор 1 хайрцаг эмийг 32515 төгрөгөөр оруулж ирсэн байна. ЭМДС-ийн 2020 оны үнийн хөнгөлөлт олгох эмийн жагсаалтаар 1 хайрцаг эмийг 50100 төгрөг, хөнгөлөх хэмжээг 1 хайрцагт 25050 төгрөг байхаар тогтоожээ. Хэрвээ эмийн сангаас шууд худалдан авбал 49950 төгрөг байсан нь хилээр орж ирсэн үнээс 53.6 хувиар нэмэгдсэн байгаа юм.
̆Эмийн орцод багтах аль нэг бодисыг бага тунгаар хийхэд тухайн эм чанаргүй болж хувирдаг. Дотоодын эмийн үйлдвэрүүд өндөр үнэтэй гол орцыг бага тунгаар хийж эм үйлдвэрлэдгээс эмчилгээний үр дүн тааруу хямд эм худалдаанд гардаг байна. Баталгаагүй эм хэрэглэснээр өвчний эдгэрэлт удааширдаг. Удаан хугацаанд чанаргүй эм хэрэглэх юм бол хүний бие нян эсэргүүцэх чадваргүй болж ашиггүй нянгийн хэмжээ нэмэгддэг гэж мэргэжилтнүүд үздэг. Товчхондоо чанаргүй эм бол мөнгөө төлөөд авч буй хор юм. Хамгийн их эмээс хамааралтай амьдардаг хүмүүс бол ахмадууд гэж болно. Тэд тэтгэврээ хэмнээд хууч өвчнийхөө эсрэг голцуу хямд эм эсвэл хөнгөлөлттэй эм авч хэрэглэдэг. Гэвч үйлчилгээ тааруу учраас дахин дахин эм авч эрүүл мэнд, тэтгэврийн хэдэн төгрөгөөрөө хохирох тохиолдол нийтлэг болсныг дээрх баримтаас харж болно.
