Хөдөлмөр эрхэлж буй та би гээд хэн бүхэнд хамаатай. Хөдөлмөрийн тухай хууль 20 гаруй жилийн дараа шинэчлэгдлээ. 2022 оны сарын 1-нээс эхлэн хэрэгжиж буй энэ хуулийн хүрээнд шинэ ажилчид 6 сар болоод ээлжийн амралт авах эрх үүснэ, ажил олгогч хэрэв цалин хоцроож тавьбал ажилтанд хугацаа хэтэрсэн хоногийн тоогоор алданга тооцож төлөх юм, шинээр ажилд орж буй иргэдтэй хөдөлмөрийн гэрээ байгуулахдаа диплом зэрэг бусад бичиг баримтыг барьцаалахыг хориглоно гээд шинэ хуульд иргэн таны мэдэх ёстой гол өөрчлөлтүүд багтсан байна.
Шинэ ажилтан 6 сар ажиллаад ээлжийн амралт авах эрх үүснэ, ажил олгогч цалин хоцроовол хугацаа хэтэрсэн хоногийн тоогоор алданга тооцож, ажилтанд төлөхөөр Хөдөлмөрийн тухай шинэ хуульд тусгасан байна.
Шинээр ажилд орж буй иргэдтэй хөдөлмөрийн гэрээ байгуулахдаа диплом зэрэг бусад бичиг баримтыг барьцаалахыг хориглоно гээд шинэ хуульд иргэн таны мэдэх ёстой гол өөрчлөлтүүд багтсан байна.
Хөдөлмөрийн тухай өмнөх хууль анх батлагдаж байх үед 1999 онтой харьцуулахад Монголын эдийн засаг 20 дахин өсөөд байна. Энэхүү өсөлтийг даган худалдаа, эдийн засаг, бизнес, хүн хоорондын харилцаа ч хувьсан өөрчлөгдөж, хөдөлмөрийн тухай өөрчлөлт оруулах зайлшгүй шаардлага үүсээд байсан юм. Тиймээс энэ удаагийн шинэчлэлээр Хөдөлмөрийн тухай хуулийн өмнөх хуулийн зүйл заалтыг 70 хувь өөрчилсөн гэж албаныхан мэдээлсэн. Үүнээс үзэхэд одоо хэрэгжиж байгаа хуульд багагүй өөрчлөлт Хөдөлмөрийн тухай хуульд ороод байна. Тиймээс бид үзэгч танд энэ олон өөрчлөлтийг илүү ойлгомжтой болгох үүднээс гол өөрчлөлтийг тус бүрд нь багцлан хүргэж байна. Эхлээд та бүхэнд шинээр ажилд орохтой холбоотой ямар өөрчлөлтүүд хуульд орсныг хүргэе.
Шинэ болон дагалдан ажилтан
- Өмнө нь шинэ ажилд ороод 10 сар болоод ээлжийн амралт авах эрх үүсдэг байсан бол 6 сар ажиллаад амралтын эрх үүснэ.
- Хөдөлмөрийн гэрээ байгуулахад диплом, гэрчилгээ зэрэг бичиг баримтыг ажил олгогч тал барьцаалдаг байсан бол одоо үүнийг хориглохоор заажээ.
- Дагалдан ажилтан ижил төрлийн ажил үүрэг гүйцэтгэж байгаа үндсэн ажилтны цалингийн 70 хувиас доошгүй хэмжээний цалин хөлсийг авна.
- Дагалдан ажилтантай түр гэрээ бус хөдөлмөрийн гэрээ байгуулна
- Дагалдан ажилтан ажлын байраа чөлөөтэй сонгох эрхтэй, мөн гэрээний нөхцөл тулгахыг хориглоно.
Шинээр ажилд орохтой холбоотой өөрчлөлтүүд ийм байна. Тэгвэл ажилд орсны дараа буюу ажиллах үйл явцад ямар өөрчлөлт орсон бол.
Цалин хөлс ба ажлын цаг:
Хэрэв ажил олгогч цалин хоцроовол хугацаа хэтэрсэн хоног тутамд 0.3 хувьтай тэнцэх алданги тооцно.
Өдөрт үндсэн 8 цагаар ажиллуулна.
Илүү цаг 4 цагаас хэтрэхгүй байна.
Нийтээр амрах баярын өдөр ажиллуулаад нөхөн амруулаагүй бол дундаж цалинг 2 дахин нэмэгдүүлнэ.
Шөнийн цагаар ажилласан, ажилтныг нөхөн амруулаагүй бол дундаж цалинг 1.2 дахин нэмэгдүүлэхээр заажээ.
Ц.МӨНХБАТ ӨМГӨӨЛӨГЧ:
-Та бүхэнд ажилд орох болон ажиллах явцтай холбоотой Хөдөлмөрийн хуульд гарсан өөрчлөлтийг хүргэлээ. Харин хөдөлмөрийн гэрээг цуцлахтай холбоотой ямар өөрчлөлт гарсныг хүргэе. Ажлаас гарснаар хоёр төрлийн тэтгэмж авч болдог. Эхнийх нь бол ажилгүйдлийн тэтгэмж. Энэ төрлийн тэтгэмжийг нийгмийн даатгалын сангаас олгодог учраас нийгмийн даатгалын хуулиар зохицуулдаг. Харин одоо бидний ярьж байгаа хөдөлмөрийн тухай хуулиар бидний ажлаас гэнэт халагдсаны тэтгэмж гэж буюу Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсны тэтгэмжийг зохицуулдаг. Тэгвэл энэ тэтгэмжид ямар өөрчлөлт оруулсан вэ?
Хөдөлмөр эрхлэлт ба тэтгэмж
Хөдөлмөрийн тухай хуулийн өөрчлөлт
- Ажилгүйдлийн тэтгэмж (Нийгмийн даатгалын сан)
- Хөдөлмөр эрхлэлтийн харилцааг цуцалсны тэтгэмж
Эцэг эх
- Жирэмсэн, 3 хүртэлх насны хүүхэдтэй ажилтан гэрээсээ ажиллах боломжтой.
- Шинээр төрсөн хүүхдээ асрах аавуудад 10 өдрийн цалинтай чөлөө олгоно. (Өмнө нь аавуудад цалинтай чөлөө олгох заалт хөдөлмөрийн хуульд байдаггүй, байгууллагын дотоод журмаар л зохицуулагддаг байсан бол одоо аавууд маань хуулиараа цалинтай чөлөө авах боломжтой. Энэ зохицуулалт Австралид 14 хоног, Шведэд 240 хоног олгодог байна.
- Байгууллага эмэгтэй ажилчдад хүүхдээ хөхүүлэх өрөөгөөр хангана
- Жирэмсэн болон 3 хүртэлх насны хүүхэдтэй ажилтанг баярын болон амралтын өдөр өөрийнх нь зөвшөөрөлгүйгээр ажиллуулахыг хориглоно.
- Дашрамд дурдахад хүүхэд асрахтай холбоотой заалт өмнөх хуульд зөвхөн ээжид хамаардаг байсан бол энэ удаад аав, ээжийн аль аль нь хамаарч, 3 хүртлэх насны хүүхэдтэй аавууд ажил олгогчтой тохирцсоны үндсэн дээр гэрээсээ ажиллаж болно, мөн ийм аавуудыг баярын болон амралтын өдөр өөрийнх зөвшөөрөлгүйгээр ажиллуулахыг хориглохоор заажээ.
Энэ удаагийн хуулиар алсын зайнаас ажиллах, гэрээс ажиллахтай холбоотой зохицуулалтыг хуульчилсан. Ингэхдээ тухайн ажилтны бүтээмжийг харгалзан тооцохоос гадна ажлын цагийг тухайн байгууллагын ажлын цагтай дүйцүүлсэн заасан байна. Үүнээс гадна өмнөх хөдөлмөрийн хуульд тусгагдаагүй байсан туслах малчин, гэрийн үйлчлэгч зэрэг ажлын байртай холбоотой заалтыг нэмж тусгасан.
Ажил хөдөлмөр эрхлэхэд эрхзүйн зохицуулалтын хувьд бидэнтэй өдөр тутам тулгардаг олон олон асуудлыг шийдсэн шинэ хууль хэдхэн хоногийн дараагаас эхлэн хэрэгжиж эхлэх нь. Энэ удаагийн Хөдөлмөрийн хуулийн шинэчилсэн найруулга илүү нээлттэй, илүү уян хатан хууль болсон гэж салбарынхан дүгнэж байна.
